Regjeringa opnar for «bompengar til sjøs»: Kan henta inn 600 millionar frå cruiseturistar

Medan gigantiske skip kastar anker og tusenvis av dagsbesøkande strøymer i land, sit kommunane ofte att med rekninga for søppel, toalettkøar og slitasje på fellesgoda.

No tek regjeringa grep.

Nærings- og fiskeridepartementet foreslår i dag ei ny forskrift. Ho gir kommunar med «særleg stor belastning» lov til å krevje inn eit besøksbidrag på 100 kroner per cruisepassasjer per døgn.

– Regjeringa ønskjer at reiselivsnæringa skal vekse berekraftig. Då er vi avhengige av tillit og samarbeid mellom lokalbefolkning, bedrifter og dei besøkande, seier næringsminister Cecilie Myrseth (Ap).

Ein varsla kamp om kronene

Bakgrunnen for forslaget er det massive trykket på norske hamner.

I 2025 var det heile 6,3 millionar dagscruisebesøk i Noreg.

Dersom kvar og ein av desse betaler 100 kroner, kling meir enn 600 millionar kroner i felleskassa.

Men forslaget kjem ikkje utan friksjon.

Fleire ordførarar er skeptiske til om pengane hamnar der dei skal, eller om staten tek for stor del av kaka.

– 100 kroner høyrest for høgt ut. Eg er ganske sikker på at det er så høgt at vi ikkje kan gjere det, seier Per Kjøllesdal (Sp), som er ordførar i Stryn.

Han legg til at færre skip og passasjerar vil kvele næringsutviklinga i kommunen.

– Må gjelde så mange av dei besøkande som mogleg

Kvart år besøker store mengder turistar Geiranger.

Ordførar i kommunen, Einar Arve Nordang (H), seier at dei treng meir tid til å sette seg inn i forslaget frå regjeringa.

– Prinsipielt meiner vi at alle turistane som besøker oss skal vere med å bidra, seier han.

Han legg til at avgifta bør vere differensiert, slik at det kan vere ulike nivå ulike delar av året.

I praksis kan det bli vanskeleg å kontrollere nøyaktig kor lenge skipa ligg til kai, og kor mange passasjerar som faktisk går i land.

Tom Anker Skrede er konstituert dagleg leiar i Møre og Romsdal Reiseliv.

Han treng meir tid til å setje seg inn i forslaget, men vil etter kvart sende inn eit høyringssvar.

– Når det no er vedtatt eit besøksbidrag, så meiner vi at det må gjelde så mange av dei besøkande som mogleg, blant dei også cruiseturistar, seier han.

Åtvarar mot «priskrig» mellom kommunar

Ifølge kritikarar kan kostnadene med å administrere avgifta ete opp store delar av vinninga.

Andre peikar på at sjølv små beløp kan føre til at cruiseselskapa seglar forbi norske fjordar til fordel for rimelegare reisemål.

Om ein familie på fire må ut med 400 kroner ekstra for å setja foten på kaien i Flåm, kan det vere nok til at dei prioriterer feriepengane annleis.

Vidare blir det åtvara mot dårleg stemning og «vondt blod» dersom nabokommunar byrjar å konkurrera om den lågaste avgifta.

– Eit skritt i riktig retning

Stortingsrepresentant for MDG, Frøya Skjold Sjursæter støttar alt som kan avgrense trafikken. Ho er derfor positiv til forslaget.

– Det er eit skritt i riktig retning, seier ho.

Ho skulle likevel ønske det var ei nasjonal ordning, slik at kommunane ikkje hadde noko val i å innføre avgifta.

Til sist er saka eit juridisk minefelt.

Noreg er bunde av internasjonale avtalar og EØS-reglar som seier at hamneavgifter skal vere kostnadsorienterte. Det betyr at kommunen berre har lov til å ta betalt for det det faktisk kostar å ha skipet ved kai.

Det er altså ikkje lov å leggja på ein «ekstra hundrelapp» berre fordi kommunen treng pengar til ny gangveg eller fleire søppelkasser.

Dobbeltsmell for turistane

Cruiseavgifta er planlagd å tre i kraft frå 1. januar 2027, men kommunane får ikkje kvile lenge.

Allereie 1. juli i år blir det opna for ein generell turistskatt på overnatting på inntil 3 prosent.

Myrseth kjem med ei klar oppmoding til Kommune-Noreg:

– Eg vil oppfordre kommunar som har særleg stor belastning, om å starta førebuingane no. Anten det er snakk om overnattingsavgift, cruiseavgift – eller begge deler.

Forslaget vert no send ut på ein tre månader lang høyringsrunde, der bølgjene truleg vil gå høgt før den endelegen konklusjonen er klar.