Gjer som Norge, får kjeft

Donald Trump og Republikanarane har ikkje gitt opp forsøka på å vedta vallova «SAVE America» i Senatet.

Debatten blir truleg teken opp att nå når politikarane er tilbake frå den forlenga påskeferien sin.

Forslaget er ein del av det målretta arbeidet Trump-administrasjonen driv for å endre den amerikanske valordninga til sin fordel.

Kjernen i det nye lovforslaget er eit krav om at alle må ha legitimasjon med bilete for å kunne røyste.

Ei ordning Noreg innførte alt i 2007. Og oppdaterte i den nye vallova frå 2023, utan politisk strid.

– Viser den norske ordninga at Donald Trump har eit poeng?

– Legitimasjon er viktig for å sikre at berre personar med røysterett kan røyste, seier professor Eirik Holmøyvik ved Universitetet i Bergen til TV 2.

Må vere lett å skaffe legitimasjon

Samstundes understrekar han at det er viktig at alle òg har tilgang til skikkeleg legitimasjon.

Som medlem av Vallovutvalet var Holmøyvik med på å skrive rapporten som ligg til grunn for den norske vallova.

Han seier det var avgjerande for utvalet at dei aller fleste nordmenn faktisk har tilgang til legitimasjon.

– Utfordringa i USA er at langt færre veljarar har gyldig legitimasjon, og at krava til legitimasjon er så strenge at ein fryktar det i praksis vil diskvalifisere mange veljarar med røysterett, seier Holmøyvik.

FARE FOR DISKVALIFISERING: Professor Eirik Holmøyvik frå Universitetet i Bergen seier tilgangen til legitimasjon må vere reell. Foto: Kim E. Andreassen / Universitetet i Bergen

Og det er der debatten står. 

I USA er Demokratane rasande fordi krava i den nye lova er så strenge.

Til dømes er verken studentbevis eller førarkort godt nok.

I eit land der halvparten ikkje har pass, er det dermed ikkje så mange alternativ att.

– Vanvitig

– Eg er ikkje imot krav om legitimasjon for å røyste, sa demokraten Ted Lieu i vinter.

– Eg er imot meiningslause krav til legitimasjon, la han til og skildra heile lovforslaget som «vanvitig».

Han peikar på at dei strenge krava gjer det vanskelegare å røyste for mange menneske.

– VANVITIG: Demokraten Ted Lieu trur ikkje Trumps lovframlegg kan berge Amerika. Tvert i mot. Foto: Michael M Santiago / AFP / NTB

– Dersom du ikkje har pass, må du prøve å finne fram fødselsattesten din. Men dersom fødselsattesten ikkje stemmer med namnet ditt, fordi du er kvinne og gift og har skifta namn – gjett kva? Då gjeld han ikkje.

Balanse

Poenget er at staten må finna ein balanse mellom valsikkerheit og at det i praksis er lett for alle å røyste.

– Det er ikkje noko gale med legitimasjonskrav, men når ein stiller slike krav, må ein samstundes ta vare på moglegheita alle med røysterett har til å delta i val, seier Øyvind Strømmen til TV 2.

MEDLEM: Forfattar og journalist Øyvind Strømmen sat i vallovutvalet. Foto: Berit Roald / NTB

Han sat òg i det norske vallovutvalet.

– Det er det gode grunnar til å meine at ikkje vil bli gjort med den sokalla «Redd Amerika»-lova.

Semje er best

Den verkeleg store skilnaden mellom USA og Noreg er måten slike lover blir forma ut på.

I Noreg vart vallova samrøystes vedteken på Stortinget. Alle partia stilte seg bak etter eit grundig og tverrfagleg utgreiingsarbeid.

– Etter mitt syn er det viktig med brei semje om valreglane, fordi dei er heilt grunnleggjande spelereglar for demokratiet, seier Eirik Holmøyvik.

Så vender han blikket mot USA.

– Difor er det urovekkjande at dei to politiske blokkene i USA ikkje klarer å samle seg om valreglane.