Noreg manglar 34.000 arbeidstakarar: Verst i Vestland og i helsesektoren

Lill Katrin Wolff snakkar ikkje i veldig store bokstavar.

– Det er litt få kollegaer her. Og eigentleg få helsefagarbeidarar, òg, seier ho forsiktig.

At ho merkar arbeidspresset er ikkje så rart, for ho er i feil ende av to ferske statistikkar.

Wolff er sjukepleiar på Hyllestad omsorgssenter i Vestland. Dermed er ho i både yrkesgruppa og fylket som har størst mangel på arbeidskraft.

– Me er ikkje den største kommunen i verda her. Dei nyutdanna vil helst ikkje reisa til vesle Hyllestad for å busetta seg her med fast stilling, konstaterer verneombod Torill Folkestad.

Ingen søkarar

Bedriftsundersøkinga til Nav måler kvart år mangelen på arbeidskraft.

Onsdag blir årets fasit presentert: Nav anslår at private og offentlege verksemder i Noreg manglar 34.000 personar.

• Størst er mangelen innan helse, pleie og omsorg.
• Vestland peikar seg ut som fylket som manglar klart flest tilsette.

Verksemdene i Vestland manglar ifølge Nav 6200 personar i alle yrke samla sett.

Deretter følger Rogaland med 3750 og Nordland med 2950.

Ved omsorgssenteret i Hyllestad kommune endar utlyste stillingar ofte opp utan søkarar.

– I nokre tilfelle er me heldige og får søkarar. Andre gonger ikkje, seier leiar Linn Kristin Fløholm.

Størst mangel innan helse

Ifølge Nav manglar norske verksemder 9200 tilsette innan helse, pleie og omsorg.

Dette er rett nok 1700 færre enn i fjor, men helsesektoren har framleis klart størst mangel på arbeidskraft.

– Når unge skal velja utdanning, er det viktig at dei følger eigne interesser og det dei trivst med. Samtidig ser me eit stort behov innan helse. Å velja denne retninga, kan gi tryggleik og gode jobbmoglegheiter, seier Nav-direktør Eve Vangsnes Bergli.

Dei tre enkeltyrka med størst mangel tilhøyrer alle helsesektoren:

• helsefagarbeidarar (3650 personar)
• sjukepleiarar (1850)
• andre helseyrke (1350)

Mangelen på arbeidskraft innan helse har vore høg i mange år, og langt større enn talet på ledige med denne bakgrunnen.

Manglar mange med fagbrev

Yrkesgruppa med nest størst mangel på arbeidskraft er industriarbeid: Nav anslår at det der manglar 5750 personar.

Særleg anleggsmaskin- og industrimekanikarar, energimontørar og sveiserar. Dette er typiske yrke som krev fagbrev.

Bygg og anlegg har tredje største mangel på arbeidskraft – 4750 personar.

Særleg manglar det tømrarar og snikkarar (1150), elektrikarar (1110) og andre handverkarar (950). Også her er det personar med fagbrev verksemdene slit med å få tak i.

– Opne armar

Driftssjef Vegard Eik i LAB Entreprenør AS stadfestar at rekruttering av folk med fagbrev er vanskeleg.

– Det er ei utfordring å få tak i nok kompetent arbeidskraft som fagarbeidarar. Me har 115 fagarbeidarar, og treng 15-20 til.

– Flinke fagarbeidarar tar me imot med opne armar. Me har arbeid til dei ganske lenge framover.

– I fleire år har staten og fylkeskommunane oppfordra ungdommar til å velja yrkesfag på vidaregåande. Har det ikkje verka heilt?

– Jo, me merkar at det har byrja å verka. Men me har færre utanlandske arbeidarar. Lønene i Aust-Europa har blitt høgare dei siste åra. Då er det ikkje fullt så attraktivt å jobba i Noreg lenger.

Lågaste mangel på ti år

Den samla arbeidskraftmangelen i Noreg er i år lågare enn på ti år.

I toppåret 2022 mangla private og offentlege verksemder over 70.000 personar, altså meir enn dobbelt så mange som no.

Dei fire åra etterpå har mangelen gått jamt nedover.

Men Nav-direktør Bergli synest framleis at arbeidskraftmangelen er for stor.

– 34.000 er lågare enn det høge nivået under koronapandemien, men framleis høgt. Me håpar og trur at me kan få redusert mangelen litt meir.

Manglar folk, sjølv om mange er utan jobb

Nesten kvar femte verksemd (18 prosent) oppgir at dei har hatt problem med å få tak i arbeidskraft i løpet av dei siste tre månadene (Talet er litt betre enn i fjor: då svarte 21 prosent det same).

Nesten 11 prosent fekk ikkje tilsett nokon i det heile, medan nesten 8 prosent måtte tilsetta nokon med lågare kompetanse enn dei søkte etter.

Samtidig som verksemdene melder om eit stort behov for folk, står mange personar utanfor arbeidslivet.

– Mange ønsker å komma i arbeid. Det viser at me har ein viktig jobb med å få fleire inn i arbeid, seier Nav-direktøren.

– Kva er grunnane til at arbeidstakarar og arbeidsgjevarar ikkje «finn kvarandre»?

– Det handlar ofte om kompetanse. Bedriftene treng folk med bestemte kvalifikasjonar. Så kan det også skuldast geografi, at jobbane ikkje ligg akkurat der folk bur.

Å lempa på kompetansekrav

– Er det litt mangel på «kompromissvilje» frå begge sider her?

– Me oppfordrar arbeidsgjevarar til å vurdera kva krav dei skal stilla til kompetanse når dei tilset. Kanskje finna løysingar som gjer at ein kan komma i arbeid sjølv om ein ikkje er fullt ut kvalifisert.

– Nav kan bidra med både tilrettelegging, kompetanseopplæring og ei rekke andre tiltak.

– Skal arbeidssøkarar vere meir villige til å flytta på seg, og søka andre jobbar enn dei aller helst vil ha?

– Det trur eg ikkje eg skal svara på, seier Bergli.

Nav kan ikkje seie korleis arbeidskraftmangelen innan kvar næring/bransje har endra seg frå i fjor (sjå faktaboks).