Ulikskap under pandemien: – Særleg unge i sårbare situasjonar opplevde betydelege utfordringar

Denne artikkelen er produsert og finansiert av OsloMet – storbyuniversitetet - les mer.

Skilnadene blei større for mange unge.

Særleg unge i barnevernet og unge med funksjonsnedsetjingar opplevde dårlegare oppfølging, viser studien. (Foto: Colourbox)

Dei fleste barn, unge og familiar kom seg nokså godt gjennom koronapandemien. 

Det viser sluttrapporten frå eit forskingsprosjekt utført på oppdrag for Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet (Bufdir).

– Samstundes blei ulikskapane tydelegare. Særleg sårbare grupper fekk svakare oppfølging, dårlegare tenestetilbod og større belastningar, fortel prosjektleiar Elisabeth Ugreninov.

Forskarane har undersøkt kva langsiktige konsekvensar pandemien har hatt for oppvekstvilkåra til barn og unge og for likestilling.

– For fleirtalet av barn, unge og familiar finst det ikkje klare teikn til at pandemien førte til varige negative konsekvensar, seier Ugreninov.

– Mange utviklingstrekk følgde eksisterande trendar eller vende tilbake til nivået før pandemien. Det gjeld mellom anna likestilling i heimen og arbeidslivet, fritidsdeltakinga til dei unge, sosiale relasjonar og generell livskvalitet, legg ho til.

Pandemien råka skeivt

Unge i barnevernet og unge med funksjonsnedsetjingar blei særleg hardt ramma av nedstenging og redusert tilgang til tenester.

Forskar Elisabeth Ugreninov har leia prosjektet. (Foto: Eivind Røhne / OsloMet)

Mange rapporterte om einsemd, lite kontakt med fagpersonar og manglande medverknad i tenestene dei fekk. 

Fleire unge i barnevernet som budde heime, flytta ut under pandemien på grunn av eskalerande konfliktar. 

Både unge i barnevernet og unge med funksjonsnedsetjingar hadde negative erfaringar med heimeskule. 

Mange streva med å følgje undervisninga. Få fekk tilbod om fysisk skulegang sjølv om digital undervisning ikkje fungerte for dei.

Redusert tilgang til tenester

Mange tenester som sårbare unge treng, blei reduserte under pandemien. Det gjaldt mellom anna helse- og omsorgstenester, støttekontakt og tilrettelagd undervisning. 

Ofte måtte ungdomane sjølve og foreldra ta meir ansvar. Mange opplevde også systemet som vanskeleg å forstå og få hjelp frå. 

Unge som hadde god støtte heime, klarte seg betre. Andre fall meir bakpå. 

Ungdom i institusjon opplevde i tillegg strenge reglar for besøk og sosial kontakt.

Ulikskapar i trivsel, helse og skule blei forsterka

– Kriseplanar bør i større grad ta høgde for sårbare grupper, seier NOVA-forskar Alida Skiple. (Foto: Eivind Røhne / OsloMet)

Unge med svake relasjonar til foreldre, venar eller skule opplevde den tydelegaste nedgangen i skuletrivsel under pandemien. Denne utviklinga heldt fram i åra etterpå. 

Fleire studentar rapporterte om psykiske plager under pandemien enn etterpå. Studentar med funksjonsnedsetjingar var særleg utsette. 

Barn i familiar med låg inntekt, låg utdanning, éin forsørgjar eller innvandrarbakgrunn møtte også fleire utfordringar. 

Det viste seg i litt svakare skuleprestasjonar, fleire bekymringsmeldingar og mindre bruk av enkelte helsetenester.

Forskar ber om betre beredskap

Forskarane meiner vi må vere betre førebudde på nye kriser.

– Planar for stengde skular, barnehagar og tenester bør i større grad ta omsyn til sårbare grupper, seier prosjektmedarbeidar Alida Skiple.

Forskarane understrekar også at barn, unge og familiar må bli høyrde når tiltak blir laga. 

Foreldrestøtte bør vere ein del av kriseberedskapen. Studentar med funksjonsnedsetjingar eller langvarige helseproblem må få betre oppfølging.

– Sjølv om fleirtalet kom relativt godt gjennom pandemien, opplevde særleg unge i sårbare situasjonar betydelege utfordringar knyte til skule, helse, trivsel og tilgang til støtte. Framtidige kriseplanar må ta betre omsyn til sårbare familiar, seier Ugreninov.

Referanse:

Elisabeth Ugreninov og Alida Skiple: Betydningen av koronapandemien for oppvekst og likestilling. Sluttrapport. NOVA Notat 10/25, 2025.