– Vi blir fattigare og fattigare

– Nokre kallar det eit ran, og eg synest det er forferdeleg, seier 86-årige Andreas Raknes frå Bergen.

Pensjonisten har jobba eit heilt yrkesliv i pensjon og forsikring i ulike selskap.

Gjennom arbeidslivet og byte av arbeidsgivar har han fått med seg garanterte pensjonsrettar, såkalla fripolisar.

Nær 1 million slike fripolisar med garanti ligg i norske livselskap, med Storebrand og DNB som dei største. De fleste livselskapa eigast av bankane.

Problemet er at garantien nærast har vore ein garanti for dårleg pensjon.

Mens prisane ifølge SSB har auka 38 prosent det siste tiåret, har utbetalingane frå fripolisane knapt endra seg.

– Vi blir fattigare og fattigare, både eg og alle dei andre pensjonistane. Også yrkesaktive vil merke dette når dei blir pensjonistar, seier han.

Nå skal Stortinget behandle eit nytt lovforslag frå regjeringa. Maria Aasen-Svensrud i Arbeidarpartiet er den som har ansvaret for saka i finanskomiteen.

– Med lovendringane vi foreslår er det god grunn til å tru at pensjonistane kan få både raskare og høgare utbetalingar enn i dag, seier ho.

Meir om det lengre ned.

Hundretals milliardar

Til saman står det i overkant av 330 milliardar kroner plassert i rundt éin million fripoliseavtalar med garanti. Mesteparten av pengane står i praksis på sparekonto.

I tillegg står det i overkant av 25 milliardar i fripolisar med investeringsval.

– Bankane har fått eit sugerøyr ned i pensjonsmilliardane, meiner Raknes.

Det er ei verkelegheit som fagdirektør Tone Meldalen i Finans Noreg ikkje kjenner seg igjen i.

– Ingen har tent på dårlege reglar

– Vi synest det er veldig trist at fripolisekundane har tapt pengar i ei årrekke på eit dårleg regelverk. Men det er jo ikkje slik at leverandørane har tent pengar på fripolisane, seier Meldalen.

Ho viser til at ingen aktørar ønsker å ta over fripolisar frå andre selskap, og meiner dei ikkje er lønnsame.

– Konkurransen i denne marknaden stansa allereie i 2012. Så her er det ingen som har tent på eit dårleg regelverk, seier ho.

– Men livselskapa går med store overskot kvart år?

– Det er ikkje på grunn av fripolisane. Her har det ikkje vore lønnsamt for livselskapa å ta høgare risiko for å prøve å oppnå ei betre avkastning, seier ho.

Nye lovendringar om kort tid

Denne veka legg regjeringa fram eit forslag til lovendringar som har som mål å auke avkastninga i fripolisane.

Endringane skal gjere at meir av pengane blir plasserte i aksjar, som kan gi høgare avkastning over tid. Maria Aasen-Svendsrud sit i finanskomiteen for Arbeidarpartiet.

Ho har tru på at endringane vil hjelpe pensjonistane, og at lovendringane kan tre i kraft i løpet av kort tid.

– Når bankane nå kan handtere risiko på ein betre måte, og vi seier klart frå om at overskotet skal gå ut til pensjonistane, så er det god grunn til å tru at pensjonistane nå kan få både raskare og høgare utbetaling på fripolisane enn det dei har hatt i dag, seier ho.

– Kven er det eigentleg som har stukke av med alle milliardane?

– Ein kan kanskje samanlikne det med å sette det på ein sparekonto framfor å investere. At nokon har stukke av med det, trur eg ikkje er rett måte å sjå det på. Men det har ikkje blitt mykje ut av kvar enkelt fripolise, og det er det vi ønsker å gjere noko med, seier ho.

Finans Noreg meiner at dei føreslegne lovendringane kan gi både yngre og eldre fripoliseinnehavarar høgare pensjon.

Men 86-årige Andreas Raknes i Bergen har inga tru på at regelendringane vil føre til høgare pensjon, verken for han eller andre.

– Nei, det trur eg ikkje.

– Eg trur dei som ikkje har sett seg godt inn i dette, og jobbar i bransjen til dømes, så ville ikkje dei skjønne heilt kva det er som er føreslått. Det trur eg politikarane sannsynlegvis ikkje skjønner betre. Og det vil etter mi oppfatning vere like stort spelerom for bankane til å ta ut profitt som det har vore tidlegare òg, meiner han.

Milliardar også i pensjonskassene

I tillegg til fripolisane i livselskapa, er det også i overkant av 110 milliardar kroner i pensjonskassene.

Slike pensjonskasser er til dømes kommunale eller private. Eksempel er aksjeselskap som Norsk Hydro, Aker og Yara, og kommunar og fylke.

Pensjonskassene er sjølveigande, og blir forvalta med ein aksjeandel i snitt på over 40 prosent.

Desse fripolisane har over tid i snitt oppnådd ei vesentleg høgare avkastning enn i livselskapa.

– Pensjonskasser handterer fripolisane kollektivt, med svært høg aksjeeksponering og gjennomgåande god pensjonsregulering. Det er av største betydning for dei mange rettshavarane våre at Stortinget legg opp til at vi kan føre vidare slik handtering, seier Christer Drevsjø, som er direktør i Pensjonskasseforeninga.

LO og Pensjonistforbundet støttar synet til pensjonskassane i denne saka.

– Det er fripoliseforvaltninga i livselskapa som representerer eit problem. Løysinga er ikkje å øydelegge for dei mange rettshavarane i pensjonskassene som har fått god regulering på pensjonar og fripolise, seier Drevsjø.