Ein framand kjempa for at «Sara» skulle få hjelp

Sommaren 2020 sat Beate Losvik og skrolla på telefonen sin.

Plutseleg såg ho noko som fekk henne til å stoppe opp.

Ho var inne på ei lukka Facebook-gruppe for ei pasientgruppe med smerteplager, då ho såg at ein person ho ikkje kjente skreiv noko som fekk henne til å reagere.

– Ho skreiv ganske rart, og eg reagerte på det og tenkte: Dette mennesket slit.

Beate tenkte at personen sleit med sjølvmordstankar.

Det er ikkje sikkert at alle hadde gripe inn.

Men Losvik, som er fylkesleiar i LEVE Troms, visste at ho burde gjere noko.

Ei fersk undersøking frå Norstat for Stiftelsen Norsk Luftambulanse viser at nesten halvparten av folk i Noreg nøler med å gripe inn når liv er i fare.

Hilde Wara, sjefslege i stiftinga, seier til NRK at det alltid er betre å gjere noko enn ingenting.

– Det startar med deg. Det same gjeld psykisk helse, seier Wara.

Las mellom linjene

Etter å ha lese innlegget på Facebook, ønskte Losvik å undersøke dette vidare.

Ho har sjølv mista søster si til sjølvmord, og meiner at ho kan kjenne igjen når nokon gir uttrykk for at dei slit på same måte.

– Eg hadde nok ikkje skjønt at dei sleit om eg ikkje hadde hatt den erfaringa, seier Losvik.

Nøyaktig kva som stod i innlegget, hugsar ho ikkje.

– Eg hugsar ikkje nøyaktig kva ho sa, men det var noko mellom linjene der som gjorde at eg skjønte at noko som skurra. Og så ville eg berre forsikre meg at alt var i orden.

Fast bestemt på å hjelpe

Losvik tok kontakt med kvinna som da var 23 år, og ho fekk bekrefta mistankane sine: Ho planla å ta sitt eige liv.

– Og så spurde eg om ho hadde nokon som kunne hjelpe henne med å komme over dette. Det hadde ho ikkje.

Losvik var i Harstad og kvinna var på Sørlandet.

Dei kunne ikkje møtast fysisk, men heldt kontakten digitalt.

– Og det gjekk så mange rundar. Til slutt fekk eg personnummeret hennar, og eg ringde til legevakta.

Etter gjentatte forsøk og fleire timar brukt på å få helsepersonell og politiet til å forstå alvoret i situasjonen, fekk Losvik inntrykk av at politiet drog til den adressa ein kveld.

NRK har vore i kontakt med politiet i det aktuelle distriktet. Dei svarer at av omsyn til teieplikt og personvern, kan ikkje dei kommentere om politiet har vore på ei privat adresse knytt til ei bekymringsmelding, eller omstenda rundt dette.

På eit generelt grunnlag seier politiet at dei alltid tar bekymringsmeldingar om sjølvmordsfare veldig alvorleg. Korleis dei handterer meldingane, avheng av ulike faktorar.

– Veit vi kor vedkommande er? Kven har meldt inn til politiet? Kjenner vi til vedkommande frå før? For å nemne nokre spørsmål.

– Svært ofte endar det opp med at vi rykker ut til ein bestemt lokasjon, eller set i verk etterforskingstiltak for å finne ut kor vedkommande er.

Dei forklarer at dei gjer raske vurderingar og samarbeider tett med helsevesenet, spesielt legevakt og AMK. Dei har fagkompetansen og følger opp med behandling, mens rolla til politiet er å sikre situasjonen for tryggleiken til pasienten.

– Er det nokon som vil hjelpe meg?

Kvinna, som vi kallar «Sara», seier at den kvelden var veldig diffus, ho hugsar ikkje om politiet var der eller ikkje.

Men Sara valde å leve vidare den kvelden. I dag er ho 29 år.

NRK kjenner identiteten til kvinna, men vel å halde henne anonym av omsyn til at ho er i ein sårbare situasjon.

Sjølv om minna er uklare, seier Sara at ho hugsar godt da Losvik tok kontakt.

– Eg tenkte på familien min og ho som gjorde alt ho kunne for å hjelpe meg, seier Sara.

– Eg hugsar at eg tenkte «wow, er det nokon som vil hjelpe meg? Og wow, er det nokon som vil hjelpe meg, som ikkje kjenner meg eingong?»

Sara hugsar ikkje kva ho skreiv den kvelden, men ho meiner det var eit rop om hjelp – eit rop som Beate Losvik høyrde.

– Det er veldig fint å ha sånne menneske i verda, som ikkje berre vil hjelpe sine eigne, men faktisk hjelper andre òg.

– Må våge å bry oss

Ann-Jorid Møller hyllar det Losvik gjorde for «Sara».

– Skal vi bli sett, skal vi bli oppdaga og få hjelp, så må folk bry seg.

Møller leier Vivat, ein organisasjon som førebygger sjølvmord og som er knytt til Universitetssjukehuset Nord-Noreg.

Ho meiner at fleire bør tenke på korleis dei kan hjelpe dei som ser ut til å ha det vanskeleg.

– Vi må våge å bry oss.

Møller synest det er bra at Wara i Stiftelsen Norsk Luftambulanse også snakkar om mentale utfordringar når det gjeld førstehjelp.

– Statistisk sett er det enda større sjanse at ein møter nokon som treng førstehjelp ved sjølvmordsfare, enn at vi skal komme først til ei ulykke, utdjupar Møller.

Sjå etter signal

For å kunne hjelpe andre, må folk først vere villig til å sjå menneske som slit, meiner Møller.

– Du trur det ikkje før du er villig til å sjå det. Ting vi ønsker å unngå og komme inn på, ser vi kanskje ikkje så lett.

Korleis folk signaliserer at dei har det vanskeleg, kan skje på ulike vis.

Dersom det er personar ein kjenner til, kan ein vere observant på om dei endrar seg, forklarer Møller.

– Folk trekker seg tilbake der dei tidlegare har vore livlege, eller folk som før har vore trekt tilbake, blir plutseleg litt annleis.

Nokon begynner kanskje å uttrykke seg på ein håplaus måte eller gjere konkrete handlingar, som å gi bort eigedelar.

– Du får ei kjensle at vedkommande prøver å avslutte noko, seier Møller.

– Det kan vere diffuse signal, men som samansett gjer deg bekymra for vedkommande.

Råd om korleis ein kan gi førstehjelp ved sjølvmordsfare

Om ein mistenker at nokon vurderer å avslutte livet, har Møller konkrete råd om kva ein kan gjere.

Møller understrekar at ein god måte å førebu seg på å vere førstehjelpar, er å gå inn på Helsenorge sine sider om sjølvmordstankar og sjølvmord.

Kjemper vidare

Sara fortel at ho i dag framleis slit psykisk.

Dei mentale utfordringane blei utløyste da ho for mange år sidan fekk ein kritisk sjukdom, utan bra nok oppfølging, ifølge henne.

Men ho seier at ho har slutta å ha sjølvmordstankar.

– Om dei dukkar opp, forsvinn dei raskt igjen. For det er dotter mi som kjem opp i tankane mine då. Eg vil sjå henne vekse opp. Eg vil vere der for henne.

Ho seier at ho no har begynt å få litt hjelp og blir utgreidd.

– Eg kjempar verkeleg for at dette skal lykkast, og for at eg skal få hjelpa eg treng frå helsevesenet nå.