Friske lunger har gitt May 20 nye år: – Mette-Marit er knalltøff

1 hour ago 1

– Eg var veldig frisk éin dag og neste dag klarte eg ikkje eingong å stå opp, så nokre trudde ikkje på at eg var sjuk.

Dette seier May Solfrid Lunde om korleis det var å ha lungefibrose, same sjukdom som kronprinsesse Mette-Marit.

– Det har vore veldig krevjande å leve med, seier ho.

bilde av en person som ser mot venstre ut av vinduet.

På same tid gjekk ho gjennom ei skilsmisse og måtte kjempe for å ta vare på hus og heim.

– Eg blei dårlegare av den psykiske påkjenninga, og alt det kravde av meg.

Sjølv om situasjonen er annleis for kronprinsessa, kjenner May seg igjen i det å stå i sjukdom samstundes som ein skal ta vare på familien.

– Ho er knalltøff, eg skjønnar ikkje kva ho er laga av, seier May.

Kronprinsesse Mette-Marit har pustehjelp, et nesekateter som tilfører oksygen direkte inn i nesen, på offisielt oppdrag på Slottet

Men etter fleire år, fekk ho plutseleg gladnyheita om at det var hennar tur til å få nye, friske lunger.

I dag blei det kjent at Kronprinsesse Mette-Marit står på liste for lungetransplantasjon.

Og May veit godt kva som ventar kronprinsessa når det blir hennar tur.

Dette er lungefibrose

Kva sjukdom har kronprinsessa?
Kronprinsesse Mette-Marit har ein lungesjukdom som heiter lungefibrose.
Ho fekk sjukdommen hausten 2018. Det siste året har sjukdommen til kronprinsessa forverra seg, og ho har sidan april vist seg på offisielle oppdrag med oksygentilførsel.
Lungefibrose er ei fellesnemning for ei gruppe sjukdommar. Av dei som har sjukdommen får ein tredjedel til halvparten nye lunger.
Sjukdommen gjer lungene stive på grunn av at det blir danna arrvev i lungene. Det gjer at det blir vanskeleg å få nok oksygen. Det er ingen kur for sjukdommen, og det er vanleg at pasientar blir verre over tid.
Korleis få nye lunger?
For å få nye lunger må du vere sjuk nok til at du treng ein transplantasjon, men frisk nok til at du toler å gjennomføre operasjonen.
I Noreg er det litt over 30 personar som får nye lunger kvart år. Krava for å komme på venteliste er strenge.
Det er tre hovudkrav for å komme på venteliste:
- Pasienten har ei venta levetid på maks eitt til to år utan nye lunger.
- Det er over 80 prosent sannsynleg at pasienten lever minst fem år etter transplantasjonen.
- Pasienten må vere yngre enn 65 år.
15 til 20 prosent av dei som står på ventelista rekk ikkje å få nye lunger.
Dei som ventar på nye lunger er avhengig av å vere ein match med givar. Det fordi lungene må ha rett storleik for brystkassa, blodtype som passar saman og lungene må vere friske og utan skadar.
Har kronprinsessa fortrinnsrett på nye lunger?
Nei, kronprinsesse Mette-Marit blir ikkje prioritert framfor andre.
Ho må vente på tur etter ein match på lik linje som alle dei andre som ventar på nye lunger.
Det er eit team av hjarte- og lungekirurgar, lungelegar og transplantasjonssjukepleiarar ved Rikshospitalet som bestemmer om ein person skal på ventelista.
Ventelista er ikkje nummerert, ettersom givar og mottakar må vere ein match. Dersom fleire på lista er ein match til tilgjengelege lunger, vil den som er sjukast få lungene.

Mista mor og bror

Som lita jente fekk May astma, men ettersom åra gjekk blei ho gradvis dårlegare.

Både lungebetennelse, slim og pustevanskar prega kvardagen hennar på det verste.

bilde av en person inne i en bil som peker mot venstre.

Til slutt fekk ho påvist lungefibrose, ein sjukdom som både mora og broren hennar hadde.

– Mora mi døydde før ho fekk nye lunger, og broren min døydde av komplikasjonar etter operasjonen, seier ho.

En stor byggekran strekker seg over taket på Oslo universitetssykehus, Rikshospitalet. Bygningen er kledd i murstein, og det er flere vinduer på fasaden. En mindre kran er synlig i bakgrunnen. Været er skyet. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

Men May var heldigare. Med nye lunger har ho fått 20 ekstra år, og håper på enda fleire.

– Det er vanskeleg å beskrive kva dei har gitt meg, seier ho takksamt om donorlungene.

Veit korleis det kan bli for kronprinsessa

I dag blei det bekrefta at Mette-Marit er sjuk nok til å bli sett på liste over personar som treng nye organ.

Kronprinsparet og prinsesse Ingrid Alexandra går ut fra Rikshospitalet

Tidlegare denne veka blei det kjent at det åtte personar står på denne lista.

Det er den sjukaste som får tilbod om det kjem inn lunger som matchar fleire personar.

Dette veit May alt om som venta i nesten eit halvt år på friske organ som passa.

– Eg måtte alltid vere klar til å dra til Rikshospitalet på fire timar, forklarar ho.

Ho huskar godt da telefonen ringde frå sjukehuset.

bilde av person på en veranda med grønne trær i bakgrunnen.

– Eg kunne ikkje tru det, at det var min tur.

Og synet som møtte ho før operasjonen, var ekstra spesiell. Det var nemleg den same legen som hadde operert broren hennar.

– Det var veldig sterkt å møte akkurat han, seier ho.

Men lungene kom òg med ein pris.

Immundempande medisinar, hyppige legebesøk og etterverknadar har prega livet hennar etter operasjonen.

Trass i ulike forholdsreglar, er May livsglad.

bilde av en person som ler med grønne trær i bakgrunnen.

Hosterefleksen har blitt borte så ho må hoste på kommando.

I tillegg må ho passe godt på at ho ikkje blir sjuk.

– Eg kan ikkje kjenne at eg har lungebetennelse, fordi nervetrådane i brystet er kutta.

Ho har òg fått såkalla kronisk fråstøyting, som gjer at pusten har blitt litt dårlegare.

Lever livet fullt ut

Likevel har May alltid halde motet oppe.

Ho kjenner seg heldig som fekk moglegheita til å halde fram med livet.

– Eg var så sjuk at eg var redd eg ikkje skulle få oppleve konfirmasjonen til dottera mi, men no har eg til og med sett barnebarnet mitt bli konfirmert, fortel ho.