Krisesenter i for dårlege bygg – slit med fukt, sopp og insekt

5 hours ago 1

Ein sliten einebustad frå 1950-talet på Stord er tilhaldsstad for kvinner og barn som utsette for vald.

I kjellaren durar ein luftavfuktar, men limfeller i krokane er fulle av tusselus, også kjent som skrukketroll.

I den einaste dusjen i huset har dei nyleg hatt soppproblem, og opptil ti bebuarar og tilsette deler to toalett.

Det er no 42 krisesenter i landet, ifølgje Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet (Bufdir).

I 2024 var det 43 senter, og ei undersøking Bufdir gjorde då viste at forholda ved fleire var dårlege.

17 av 43 senter med tilbod til kvinner, og 20 av 42 senter med tilbod til menn, blei vurderte som ueigna. Det var ein auke frå tidlegare år.

For dei fleste sentera er det eldre og lite eigna bygg som er problemet.

Lengre butid og meir alvorleg vald

– Det er folk som har snudd og sagt at «her kan eg ikkje vera». Blant andre ei mor med små barn som var veldig allergiske. Ho valde då heller å bu heime, trass i vald.

Britt Helen Aasbø er dagleg leiar i Krisesenter Vest, som er eit interkommunalt samarbeid mellom 16 kommunar i Vestland og Rogaland, med senter på Stord og i Haugesund.

– Eg kjenner det godt i hjartet at det ikkje er særleg innbydande. Personalet prøver å gjera det så koseleg og hyggeleg dei kan, men det er uverdige forhold.

En kvinne står ved en vindu-vegger, iført en mørk jakke og en blomstret topp. Hun har grått hår og bærer et smykke, samt en rød knapp på jakken. Omgivelsene er innendørs med mykt lys som kommer inn fra vinduet. Bildet fokuserer på kvinnens overkropp og ansikt. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

Samtidig aukar behovet, viser statistikken til Krisesenter Vest frå 2025:

377 brukarar av tilbodet er ein auke på 38 frå 2024.
Totalt 2.844 overnattingsdøgn er ein auke på 256 døgn.
Gjennomsnittleg butid har auka 10 dagar, til 32 dagar.
Auke i fleire og meir alvorlege valdsformer. Blant anna ei fordobling av seksuell vald. Æresmotivert vald har auka frå 1,7 prosent til 10 prosent.

Det er ikkje eige leikerom på krisesenteret på Stord, men leiker er plasserte i felles opphaldsrom.
Uteområdet er dårleg eigna for at barn kan leika fritt.
I kjellaren er vindauga tetta igjen for å hindra at personar kan bryta seg inn i huset.
Den gamle einebustaden ber preg av å vera gamalt, og slit blant anna med fukt i kjellar og kulde om vinteren.
Huset strekker seg over tre etasjar, og er ikkje tilpassa folk med funksjonsutfordringar.

Bygger nytt senter, men må skalera ned

Krisesenter Vest skal bygga nytt felles krisesenter i Aksdal i Tysvær kommune i Rogaland, men stram økonomi gjer at bygget blir mindre enn planlagd.

Blant anna blir det ikkje plass til personar med rus- og psykiatriutfordringar.

– Ein del av det tilbodet som me gjerne skulle ønskt å få plass til, må no løysast av kvar enkelt kommune, seier André Mundal Haukås (H), som er leiar av representantskapet i Krisesenter Vest IKS og ordførar i Sveio kommune.

Også Bergen kommune har planar om å bygga nytt krisesenter, og har sett av 200 millionar kroner i budsjetta sine. Det er totalt 18 kommunar i Vestland som bruker krisesentera i Bergen.

– Me har bygg som er veldig gamle, i dårleg stand og ikkje universelt utforma, seier Charlotte Spurkeland (H), som er byråd for barnevern, sosiale tenester og mangfald.

I eit brev til barne- og familieminister Lene Vågslid (Ap) skriv dei to krisesentera, som til saman dekker 34 kommunar, at det er behov for investeringstilskot til nye krisesenter.

Dei ber om at tilskot blir dekte gjennom Husbanken, på like linje med tilskot til sjukeheimsplassar og omsorgsbustader.

– Eg synest det er utruleg at me ikkje får investeringstilskot på denne type bygg. Eg trur det er ein glipp i regelverket, som nokon må gjera noko med, meiner Sveio-ordføraren.

– Det er ikkje så mange år sidan krisesentera blei eit offentleg ansvar. Det viser at her har det skjedd ei politikkutvikling der ikkje alle ordningane har følgd med, ifølgje bergensbyråden.

To personer sitter ved et bord i et rom. Begge har på seg mørke klær. Den ene personen har langt, brunt hår, mens den andre har kort, mørkt hår. Det er et glass med vann på bordet foran dem. (Bildebeskrivelsen er laget av en KI-tjeneste)

Avviser investeringstilskot til krisesenter

Barne- og familiedepartementet skriv i eit svar til kommunane at statsråden ikkje har høve til å prioritera eit møte om behov for investeringstilskot til krisesenterbygg.

Dei viser til at ho allereie har svart Stortinget om problemstillinga fleire gonger.

Til NRK gjentek statssekretær Helge Flø Kvamsås (Ap) svaret:

– Husbankens tilskot går til andre føremål, og me vurderer det ikkje som aktuelt no å utvida eksisterande ordningar eller oppretta nye tilskotsordningar til krisesenter.

– Eg forstår at det er krevjande prioriteringar i kommunane, men me forventar at kommunane i all hovudsak klarer å prioritera det viktige og lovpålagde krisesentertilbodet innanfor dei rammene som er gitt, seier Kvamsås.

– Ikkje alle krisesenter oppfyller krava

Departementet viser til at kommunane og fylkeskommunane samla er styrkte med om lag 16 milliardar kroner i 2025, og ytterlegare styrkte med 8,3 milliardar kroner i 2026.

I tillegg er det oppretta ei tilskotsordning som skal bidra til å finansiera kostnader ved å oppgradera, fornya eller utvida krisesentera.

Det blei sett av 20 millionar kroner til ordninga i fjor, og det blei søkt for over 60 millionar kroner, ifølgje Ane Fossum, som er leiar i Krisesentersekretariatet.

– Krisesenterlova stiller ein del krav. Det er ikkje alle krisesentera som kan oppfylla lova viss dei ikkje har bygg til det, rett og slett.

Fossum kjenner til fleire tilfelle der stram økonomi har forseinka eller i verste fall stoppa prosjekt.

– Sjølv om det er eit midlertidig butilbod, så er jo dette heimen for dei valdsutsette i ein periode. Og det er kjempeviktig at me kan gi eit godt hjelpetilbod til nokre av dei mest sårbare i samfunnet vårt.