Plyndringa på sjukehuset viser Sudans djupe sår

MR-maskina var heilt ny. Den var også den einaste i Sudan.

Da krigen braut ut, hadde han berre vore i bruk i éin månad ved Khartoum Teaching Hospital. Både den og CT-apparatet blei øydelagde.

– Produsenten har sagt at han aldri vil fungere igjen, seier Ameera Mohammed Abelhameed, ein av sjeflegane ved sjukehuset, mens ho viser NRK rundt i det som står att som ruinar.

Alt er ribba. Innhaldet i dei dyre MR- og CT-maskinane, koparen i veggane og medisinane frå apoteket. Sjukehuset fungerte som eit slags hovudkvarter for krigarane i militsgruppa Rapid Support Forces (RSF), då dei framleis kontrollerte delar av hovudstaden.

– Dei tok alt dei kunne, seier Abelhameed, som fortel at sjukehuset ikkje har pengar til gjenoppbygging.

I dag, eitt år etter at RSF måtte gi tapt med Sudans militære styrkar (SAF) og forlate Khartoum, ber sjukehuset og byen arra av dei kraftige kampane.

I resten av Sudan held krigen fram.

Det som allereie er kjent som den verste humanitære krisa i verda blir stadig verre.

Triumfen til generalen

Det var i mars i fjor at general Abdel Fattah al-Burhan triumferande vandra gjennom gongane i Khartoums raserte presidentpalass og kunngjorde at SAF hadde erobra byen.

I mars i fjor vendte militærsjef Abdel Fattah al-Burhan tilbake til presidentpalasset i Khartoum, som hadde blitt kraftig ødelagt i kamphandlinger.

AFP / AP

Etter to år med kampar flykta RSF-krigarar i hopetal til fots via ei bru sør for hovudstaden.

Men Khartoum er framleis ikkje trygg. I gatene ligg det udetonerte eksplosiv. RSF fortset å sende dronar mot byen.

Få journalistar kjem seg inn. NRK har løyve til å dokumentere situasjonen, men må heile tida ha følge av ei SAF-vakt.

Den siste tida har livet så smått begynt å vende tilbake til dei elles tomme gatene og fråflytta nabolag.

– Hæren har gjort plikta si. No er det vi som må vende tilbake og gjenopne butikkane våre slik at det blir livleg på marknaden igjen, seier Abdelgadir Mohammed Baraka til NRK.

Eit utrygt tilvære

Butikkeigaren var raskt ute med å flytte tilbake då SAF kunngjorde siger i Khartoum.

For mange menneske har krigen endra alt.

Før krigen pleidde Adeela Osman å jobbe i Khartoum Bank. Nå sel ho te på gata for å brødfø seg sjølv og barna. Ektemannen er død.

Likevel er ho optimistisk:

– Eg trur at framtida kan bli ok. Eg elskar Khartoum, seier ho til NRK.

– Ting er i ferd med å bli betre. Takk Gud.

Også Abdul Razig har tatt fatt på eit nytt tilvære. Tidlegare jobba han som sikkerheitsvakt på FNs hovudkvarter. Nå sel han sko.

– Vi treng at folk kjem tilbake, men mange er framleis redde, seier han til NRK.

– Fryktar du at krigen skal komme tilbake?

– Vi er alle engstelege, men kven veit, seier Razig, og ler.

Alliansen som sprakk

Etter tre år gjenopna nyleg FNs hovudkvarter i Khartoum.

Den norske ambassaden er på si side framleis stengd. Ambassadøren og dei tilsette blei evakuerte i slutten av april i 2023.

I dag er ambassadebygningen rasert. Det er kulehol i fasaden og svimerke over inngangsdøra der det norske riksvåpenet framleis heng.

Den norske ambassaden i Sudan er stengd og øydelagd. Ambassadøren til Sudan blei evakuert i april for tre år sidan.

Foto: Vegard Tjørhom / NRK

På ei oppslagstavle, bak knust glas, henger reiseråda frå regjeringa for Sudan frå oktober 2021. Der rår frå dei alle reiser til landet. Årsaka var militærkuppet i oktober det året, leidd av SAF og general Abdel Fattah al-Burhan, med støtte frå RSF.

Dette var SAFs og RSFs andre militærkupp på kort tid. I 2019, da det også gjekk store demonstrasjonar føre seg, slo dei væpna styrkane i SAF seg saman med militsen RSF for å styrte den gamle leiaren sin – den brutale, mangeårige diktatoren Omar el-Bashir.

Etter fire urolege år braut alliansen mellom SAF og RSF saman. Dei klarte ikkje å bli einige om korleis landet skulle bli styrt.

Kampane mellom SAF og RSF starta i Khartoum i april 2023. Snart spreidde den brutale krigen seg til heile landet.

I dag er Sudan i stor grad delt vertikalt på midten. SAF i aust og RSF i vest. Partane er begge allierte med fleire grupper internt i Sudan. Dei får også ekstern støtte frå andre land.

SAF kontrollerer hovudstaden Khartoum og den viktige hamnebyen Port Sudan, ved breiddene av Raudehavet. RSF har stramma grepet om den sørvestlege Darfur-regionen.

Forsøk på fredsforhandlingar har førebels ikkje ført fram.

Pengane går til krigen

Begge partane er skulda for målretta og brutale angrep, massakrar, tortur og seksuelle overgrep mot sivile. RSF har likevel blitt skulda for særleg grove brotsverk. Det inkluderer folkemord og forårsaking av massesvolt, særleg i og rundt byen Al Fashir i fjor haust. Byen var SAFs siste skanse i Darfur.

Anslag på døde som følge av krigen varierer enormt. Kanskje ein stad mellom 150.000 og 400.000 når ein inkluderer konsekvensane av krigen på tilgangen til mat, vatn og helsetenester, skriv tankesmia Center for Strategic and International Studies (CSIS).

Rundt 15 millionar menneske er drivne på flukt. Unicef er ein av fleire organisasjonar som omtalar Sudan som den «største humanitære katastrofa i verda».

Mangel på straum, internett og telefonkopling gjer at omverda har avgrensa kunnskap om kva som skjer inne i Sudan.

I Khartoum fortel sjeflege Ameera Mohammed Abelhameed at krigen er éin av grunnane til at dei ikkje har råd til å bygge opp igjen sjukehuset og erstatte dei øydelagde maskinene og utstyret.

– Dei prioriterer å bruke pengar på å vinne krigen?

– Ja, heilt klart, svarer ho.

Tilgangen på informasjon er avgrensa. Og det ein veit, druknar i merksemda som blir vigd andre kriser og hendingar. Sudan står på toppen av Flyktinghjelpen sin årlege rapport over dei mest neglisjerte krisene i verda.

– No leitar vi etter hjelp frå folk som vil støtte oss. Nokon gir pengar, men dei er stort sett utanfor Sudan, seier Abelhameed.

– Vi prøver å få oppretta kontakt med donorar som vi kan be om hjelp. No berre ventar vi, inshallah, på hjelp.