Blinken til NRK: – Vi er ikkje berre vener i godt vêr

– Tollsatsar har blitt dei nye sanksjonane. Vi ser at dei blir brukte på ein vilkårleg måte, seier Blinken til NRK.

Den erfarne politikaren var utanriksminister i USA frå 2021 til 2025.

I dag gjestar han Stavanger for å snakke om global handel og eit geopolitisk landskap i rask endring under den maritime Aquavision-konferansen.

NRK har fått eit eksklusivt intervju med den tidlegare toppolitikaren.

– Det er eit problem når slike tiltak blir innførte mot vennlegsinna land i større grad enn meir fiendtlege land, seier Blinken.

Førre veke varsla USA ein ny permanent toll (ekstern lenke) mot Noreg.

Dette skjer i etterkant av at amerikansk høgsterett i februar konkluderte med at Trump gjekk ut over fullmaktene sine då han innførte straffetoll mot ei rekke land.

– Det skadar forholdet. Det skadar forholdet når dei ikkje verkar å vere basert på eit rasjonelt politisk formål, seier Blinken.

Opna ei «pandoras eske» i Hormuzsundet

Blinken snakkar også om situasjonen i Midtausten. Sidan februar har Hormuzsundet vekselvis vore stengt av både ein amerikansk og ein iransk marineblokade.

Svært lite trafikk har kome gjennom, noko som har råka globale forsyningslinjer hardt.

Som viseutanriksminister i Obama-administrasjonen var Antony Blinken sentral i utforminga av atomavtalen med Iran i 2015.

Blinken seier at spørsmålet no er kva normalsituasjonen vil bli etter at krisa forhåpentlegvis går over.

– Eg er bekymra for at vi dessverre har opna ei «pandoras eske». Iran har no potensial til å forme kva som skjer i Hormuzsundet langt inn i framtida.

– Det er eit problem som er skapt av denne krisa, men vi må finne ein måte å løyse dette diplomatisk. Det vil ikkje bli løyst militært.

Nesten heilt sikkert at det vil føre til forandringar

Utviklinga i Iran og den spente situasjonen i regionen påverkar også dei omkringliggande landa.

Krisa kan også tvinge fram ei politisk omvelting blant Golfen-statane, som ifølgje Blinken enno ikkje har funne svara på korleis dei skal handtere situasjonen.

– Nokon vil sjå eit Iran som gjekk til angrep på dei, meir enn at dei gjekk til angrep på amerikanske basar i regionen, seier Blinken. Han held fram:

– Nokre av dei vil sjå eit Iran som angreip dei endå meir enn det angreip amerikanske styrkar i regionen, endå meir enn det angreip Israel, i alle fall inntil i dag. Nokre av dei vil konkludere med at dei må få eit betre forhold til Iran.

– Eg trur ikkje vi har svara. Alt eg kan seie er at det nesten heilt sikkert vil føre til forandring. Spørsmålet for mange av landa i Golfen er: Kan vi stole på USA? Og det er dessverre også eit ope spørsmål akkurat nå, seier Blinken.

– Ekstremt viktig å byggje motstandskraft

Når samtalen flyttar seg frå Midtausten og Iran og tilbake til forholdet mellom Noreg og USA, understrekar Blinken at det er tette band mellom dei to landa.

Han skildrar likevel dagens politiske situasjon som «operasjonelt utfordra» og prega av ein transaksjonell tankegang framfor samarbeid.

– Eg meiner likevel at Noreg og USA skal vere tette partnarar. Vi er ikkje berre vener i godt vêr, men også i dårleg vêr.

– Vi har så mykje meir til felles, enn det som skil oss frå kvarandre, held han fram.

– Korleis skal Europa forhalde seg til USA framover?

– Det er vanskeleg for meg å gi råd til andre land, men det er ekstremt viktig å byggje motstandskraft. Vi bør halde oppe ein høg, grunnleggjande tillit, men eg ser for meg at land også kjem til å sikre seg framover.

– Ein må sjå etter alternative måtar å gjere ting på for å få bukt med uvissa som har blitt sett inn i systemet, slik at ein har noko anna å falle tilbake på om det blir nødvendig. Å byggje europeisk eining er viktigare enn nokon gong, seier Blinken.