1. Kvifor blir bensinen dyrare med ein gong, når tanken under bakken blei fylt for fleire dagar sidan?
Det korte svaret er erstatningskostnad. Bensinstasjonane set ikkje prisen etter kva dei betalte for lasset dei har i tanken, men etter kva det vil koste å kjøpe inn det neste.
Likviditet: Viss ein stasjon sel bensin til 20 kroner (kjøpt for 18 kroner), men prisen for å fylle opp tanken plutseleg er 22 kroner, vil stasjonen tape pengar på sikt dersom dei ikkje justerer prisen med ein gong.
Marknadssignal: Prisane på bensin og diesel i Noreg følger dei internasjonale produktbørsane, som i Rotterdam. Desse reagerer på sekundet når det bryt ut konflikt i Midtausten. Norske kjeder justerer sine rettleiande prisar etter desse børsa, ikkje etter det fysiske lageret i tanken.
2. Kjem drivstoffet vårt frå Midtausten?
I hovudsak nei. Noreg er sjølvforsynt med råolje, men vi har eit paradoks: Vi er ein stor oljeeksportør, men har avgrensa kapasitet til raffinering. Berre Mongstad er igjen.
Det meste av drivstoffet vi fyller er enten raffinert her i landet eller importert frå Nord-Europa. Sjølv om vi ikkje bruker «dropar» frå Midtausten, blir prisen styrt av den globale marknaden. Olje er ein vare som er lik overalt. Viss tilgangen på olje frå Midtausten minkar, må alle andre betale meir for den olja som finst andre stader fordi etterspørselen aukar globalt.
3. Har det komme «dyr olje» til Noreg enda?
I fysisk form: Nei. Olja som blei seld til krigspris i går, ligg kanskje framleis i røyrleidningar eller på tankskip. Det tar veker før råolje blir til ferdig bensin på ei norsk pumpe.
Men som nemnt er prisen på skiltet ein refleksjon av forventninga i verdsmarknaden og kostnaden for neste leveranse, ikkje den fysiske væska i slangen.
4. Går prisen ned «på dagen» når konflikten er over?
Nei. Fenomenet blir ofte kalla «Rockets and Feathers» (rakettar og fjør):
Raketten: Prisane skyt opp lynraskt når råoljeprisen aukar. Dette gjer kjedene for å sikre at dei har råd til neste innkjøp.
Fjøra: Prisane dalar sakte som ei fjør når oljeprisen fell.
Årsaka til at det går tregare nedover er ofte mangel på konkurranse lokalt i dagane etter eit prisfall. Kjedene ønsker å hente inn igjen marginane dei tapte då prisen steig brått. Du må altså som regel vente lenger på nedgangen enn du måtte på oppgangen.
English (US)