Meiner dei har løyst fiskesøl­problemet på norske vegar – ber resten av bransjen følgja etter

– Det er berre eit tidsspørsmål før me potensielt kan få alvorlege ulukker som følgje av avrenning, seier Roy H. Holm i Vegvesenet.

Kvart år køyrer vogntog på vogntog laks ut av Noreg. Fisken er nøye pakka i isoporkassar, nedkjølt med is.

Men når isen smeltar renn blodig vatn og fiskeslim ut av kassane og ned på norske vegar.

Det kan gi sleipe vegar om sommaren og glatte vegar om vinteren.

Dette meiner Holm er ein risiko for trafikktryggleiken på norske vegar.

– Trafikktryggleiksrisiko vil me ikkje vera nemnde med. Ein Mowi-bil skal ikkje ha avrenning, seier utviklingsdirektør i Mowi markets, Morten Hauge.

I 2023 sette dei i gang eit prosjekt for å sjå om dei klarte å løysa avrenningsproblemet.

Når dei rundt to år seinare brukar resultatet kvar einaste dag, verka løysinga nesten for enkel.

To detaljar gjer utslag

Ei tradisjonell transportkasse er laga av isopor, har hol i dei fire nedste hjørna og er fylt med fem kilo is.

Mowi sin nye versjon ser ved første augekast nokså lik ut, men det er to detaljar som gjer denne kassa spesiell:

For det første er kassa heilt tett. For det andre er det eit forhøga platå midt i kassa. Når isen smeltar vil fisken ligga tørt på platået, medan vatnet legg seg rundt.

Ny teknologi gjer at fisken har lågare kjernetemperatur når han blir pakka. Dermed klarar dei seg no med to kilo is. Det betyr langt mindre smeltevatn.

– Resultatet ser veldig enkelt ut, men det er summen av veldig mange små faktorar som passar saman som har gjort at me klarte å laga ei løysing innanfor dei rammene me har, seier prosjektleiar Marius Monsen.

Prisen skal vera tilnærma lik som for tidlegare kassar.

Tenkte utanfor boksen

– Me har brukt dette i fullskala i over eit år. Dette er ikkje eit testprosjekt lenger, det er implementert. Det er industri, seier Monsen.

Det betyr Mowi har pakka og transportert over 15 millionar kassar i 16.000 lastebilar.

Kvar dag går mellom 20 og 25 bilar frå Mowi sitt anlegg på Eggesbønes i Fosnavåg.

– Me ser berre positive effektar her på fabrikken. Det er tryggare arbeidsforhold for dei tilsette, mykje mindre vedlikehald og reinhald og mindre kjemikaliebruk, seier fabrikksjef Hans Jakob Lande.

Vartdal Plast produserer transportkassane. Dei var med frå tidleg i prosessen.

– Tilnærminga var å sjå heile verdikjeda frå laksen blir pakka til han kjem ut til kunden. Då såg me med ein gong moglegheiter så lenge me kan leggja ein god pakketemperatur til grunn, seier Jan Endre Vartdal.

– Dei er innovative og løysingsorienterte og har vore flinke til å tenkja utanfor boksen, seier Monsen om samarbeidspartnaren.

Etterlyser resten av bransjen

– Resten av bransjen må ta ansvar og bidra til at dette kan bli ei generell løysing for bransjen, seier utviklingsdirektør Hauge.

Dei deler gjerne design og prosess med konkurrentar.

– I dag er det dessverre ingen andre som har følgt oss. Vår tanke er at me har laga ei løysing som alle skal få tilgang til. Dette er ei løysing som heile næringa kan bruka, seier han.

I desember la Statens vegvesen fram eit forslag om å straffa sjåførar for avrenning.

Då reagerte lastebilbransjen sterkt. Norges Lastebileier-Forbund (NLF) meinte lovverket ramma feil bransje.

Roy H. Hol, fungerande avdelingsdirektør i utekontrollavdelinga i Statens vegvesen viser til at dei over fleire år har hatt dialog med fleire aktørar om avrenningsutfordringa.

– Me har vore veldig tydelege på at dersom ikkje næringa sjølve og transportørane tek ansvaret for å få dette på plass, så er me nøydde til å gå inn og regulera det.

Det resulterte i forslaget NLF reagerte på.

– Sånn sett er det gledeleg at Mowi no ser ut til å gå framfor og ta det ansvaret og at dei har gode erfaringar med å bruka dei tette kassane.

Også han håpar at resten av bransjen følgjer etter.

Passar ikkje nødvendigvis andre

Trond Davidsen, direktør i Sjømat Norge, skriv til NRK at dei kjenner til at Mowi har gått over til å bruka tette kassar.

– Me er samtidig merksame på at dette av ulike årsaker ikkje nødvendigvis passar for alle andre selskap, mellom anna grunna ulike føresetnader for å kjøla fisken tilstrekkeleg ned før pakking i kassar.

Han peikar på at fisk som blir liggande i smeltevatn vil få redusert kvalitet.

Davidsen skriv også at Sjømat Norge har bede selskapa vurdera å bruka tette kassar eller oppsamlingstankar for smeltevatn i lastebilane.

– Hundre prosent sikker

Sjefen hjå Vartdal Plast er trygg på at resten av bransjen vil koma etter.

– Det er sjølvsagt ein del tilpassingar på ulike pakkeri rundt omkring, men eg er heilt sikker på at heile bransjen er positive til denne løysinga og at me gradvis vil sjå at alle går over til dett, seier Vartdal.

– Eg trur dette er kome for å bli og at denne løysinga står seg godt.

– At denne kassa er komen for å bli? Ja, det er eg hundre prosent sikker på, seier fabrikksjef Lande.