Oliver blei kreftfri på ti dagar – no får forskaren gjev pris

Då cellegift ikkje fungerte på Oliver Njåstad, bestemte legane seg for å teste ei ny behandling.

Etter ti dagar med CAR-T immunterapi blei 15-åringen kreftfri.

No får kreftforskaren bak behandlingsmetoden prestisjetung pris for arbeidet sitt.

– Eg vart både veldig glad og veldig rørt då eg fekk beskjeden, seier prismottakar Johanna Olweus.

Olweus er professor i immunologi ved Universitetet i Oslo og kreftforskar ved Oslo Universitetssjukehus.

Tysdag vart ho tildelt Kong Olav Vs kreftforskingspris av Kong Harald i Universitetets Aula i Oslo.

Kreftfri etter ti dagar behandling

Oliver var 12 år då han fekk påvist lymfekreft. Etter eitt og eit halvt år med cellegift vart han erklært kreftfri.

Men då kreften kom tilbake gav ikkje cellegift noko effekt lenger.

Overlegen på Haukeland universitetssjukehus foreslo å teste ei ny behandling.

Immunterapi med genmodifiserte immunceller (CAR-T) hadde hatt god effekt på blodkreft, men hadde aldri blitt testa på lymfekreft.

Oliver fekk første dose i januar 2024. Ti dagar seinare reiste han seg frå sjukesenga, og sa: «No er eg frisk».

– Dette er ei solskinshistorie. Dette er noko vi ikkje hadde tilgjengeleg for berre nokre få år sidan, sa overlege Maria Winther Gunes til NRK i 2024.

Prestisjetung pris

No mottek Olweus prisen og ein million kroner for forskinga som har bidrege til å utvikle ei ny behandling for kreft.

– Olweus har flytta grensene i eit av verdas mest konkurranseutsette forskingsfelt, seier Ingrid Stenstadvold Ross, generalsekretær i Kreftforeningen.

Olweus skil seg ut ved å både levere grunnforsking på høgste internasjonale nivå og arbeide målretta for funn heilt fram til pasientbehandling, meiner Ross.

– Forskinga til Johanna gir nytt håp til mange pasientgrupper som sårt treng ny behandling.

Drivkrafta til forskinga har Olweus frå sin bakgrunn som medisinstudent og seinare lege.

– Det gjorde jo sterkt inntrykk å møte kreftpasientar som det ikkje fanst behandling for, seier kreftforskaren.

Treffsikker immunterapi

Olweus har forska på T-celler og T-cellereseptorar, som er sentrale mekanismar i immunforsvaret sin kamp mot kreft.

Slik har ho funne ein metode for å bruke T-celler frå friske blodgivarar til å kjenne igjen og drepe kreftceller meir effektivt.

Den første kreftpasienten som blei frisk på denne måten var amerikanske Emily Whitehead i 2012.

I dag blir behandlingsmetoden nytta mot leukemi og lymfekreft, både ved norske universitetssjukehus og mange andre stadar i verda.

– No er det tusenvis av pasientar som har blitt behandla med denne metoden, seier Olweus.

To år etter han fekk behandlinga er Oliver Njåstad framleis kreftfri og lev livet om ein vanleg ungdom.

Under prisutdelinga tysdag trefte han mennesket bak behandlingsmetoden som redda livets hans.

– Det betyr alt. Det er jo takka vere forskarane at eg står her i dag, seier Oliver til NRK.

No håpar han at behandlingsmetoden og vidare forsking kan redde enda fleire.

– Viss kreft kan bli ein sjukdom som ikkje er så farleg lenger, og at ein kan bli friske med ein gong, så er det eit veldig viktig arbeid å gjere.